
Phần 1 · Hành trình lịch sử
1925 – 1945
Đoàn TNCS Hồ Chí Minh ra đời, cuộc đấu tranh tiến tới tổng khởi nghĩa giành chính quyền về tay nhân dân
Lời thuyết minh
Trong những năm đầu thế kỷ XX, trong thân phận người dân mất nước, cũng như cha anh mình, tuổi trẻ Việt Nam phải sống trong cảnh gông cùm nô lệ. Không cam chịu nỗi cơ cực nước mất, nhà tan, nhiều phong trào yêu nước của các tầng lớp nhân dân liên tục dấy lên mạnh mẽ của các nhà ái quốc như Nguyễn Trung Trực, Phan Đình Phùng, Hoàng Hoa Thám, Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh. Song các phong trào đó đều thất bại vì thiếu đường lối đúng đắn, thiếu tổ chức lãnh đạo có khả năng tập hợp sức mạnh toàn dân.
Đúng vào thời điểm này, người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành, sau lấy tên là Nguyễn Ái Quốc, tức Chủ tịch Hồ Chí Minh với tư tưởng vượt tầm thời đại đã ra đi tìm đường cứu nước. Ngày mùng 5 tháng 6 năm 1911, giữa tuổi 20, Nguyễn Ái Quốc rời Bến Nhà Rồng đến Pháp rồi từ Pháp đến các nước châu Phi, tới nước Mỹ, nước Anh… và trở lại Pháp vào cuối năm 1917. tại đây, Nguyễn Ái Quốc lập ra Hội những người Việt Nam yêu nước và những người các thuộc địa khác của Pháp mà phần lớn là thanh niên.
Đọc toàn bộ lời thuyết minh giai đoạn 1925 – 1945
Khi mới 30 tuổi, Người đã trở thành người cộng sản đầu tiên và tham gia thành lập Đảng Cộng sản Pháp. Năm 1923, Nguyễn Ái Quốc đến Nga, tại đây Nguyễn Ái Quốc đã dự nhiều đại hội của Quốc tế cộng sản trong đó có Đại hội Quốc tế Thanh niên Cộng sản mà Người là Uỷ viên đoàn chủ tịch chỉ đạo Hội nghị, đồng thời Người là tác giả của Bản Nghị quyết quan trọng về vấn đề thanh niên thuộc địa.
Vào thời điểm lịch sử ấy, Nguyễn Ái Quốc đã ý thức được tầm quan trọng của cuộc vận động phong trào thanh niên nhằm thức tỉnh lực lượng quan trọng hàng đầu của phong trào giải phóng dân tộc. Tác phẩm “Bản án chế độ thực dân Pháp”, Nguyễn Ái Quốc kêu gọi : “Hỡi Đông Dương đáng thương hại! người sẽ chết mất, nếu đám thanh niên già cỗi của người không sớm hồi sinh”.
Năm 1924, Nguyễn Ái Quốc về Quảng Châu (Trung Quốc), Người đã tập hợp một số thanh niên yêu nước lập ra Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên làm tiền thân cho Đảng Cộng sản sau này.
Với tầm nhìn rất xa rộng Nguyễn Ái Quốc rất quan tâm đến một tổ chức thanh niên cộng sản ở Đông Dương, đồng thời với việc thành lập Đảng thì Bác cũng xúc tiến chuẩn bị thành lập Đoàn, Người đã thu nhận và đào tạo 8 thiếu niên để làm nòng cốt cho việc thành lập Đoàn sau này. Lý Tự Trọng là một trong 8 thiếu niên đầu tiên đó. Trước toà án đế quốc, anh đã dõng dạc nói: “Tôi hành động không phải là không suy nghĩ. Tôi hiểu việc tôi làm. Tôi làm vì mục đích cách mạng. Tôi chưa đến tuổi thành niên thật, nhưng tôi đủ trí khôn để tôi hiểu rằng con đường cách mạng không thể là con đường nào khác. Tôi tin rằng nếu các ông suy nghĩ kỹ thì các ông thấy cũng cần phải giải phóng những người cần lao như tôi”.
1930 - 1945
Khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời ngày 3 tháng 2 năm 1930, trong các Nghị quyết đại hội đều nêu rõ vị thế của phong trào thanh niên đối với sự nghiệp cách mạng. Như trong Nghị quyết hội nghị Ban chấp hành Trung ương Đảng lần thứ I, tháng 10 năm 1930 đã xác định rõ Đảng Cộng sản phải cần kíp tổ chức ra một đoàn thể của thanh niên. Đó là Đoàn Thanh niên Cộng sản theo đường lối chính trị của Đảng, hoạt động dưới dự lãnh đạo của Đảng, làm lực lượng dự trữ cho Đảng.
Được sự dìu dắt của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc và Đảng Cộng sản Việt Nam, từ 8 đoàn viên đầu tiên, đến mùa xuân năm 1931 Đoàn Thanh niên Cộng sản Đông Dương ra đời với 942 đoàn viên. Đây là sự kiện trọng đại, đánh dấu bước phát triển hoàn toàn mới của phong trào thanh niên Việt Nam.
Trong những năm 1930, 1931 một cao trào cách mạng rộng lớn do Đảng Cộng sản lãnh đạo đã diễn ra trên 25 tỉnh thành trên khắp cả nước và đạt đến đỉnh điểm trên đất Nghệ Tĩnh. Rất nhiều cơ sở Đoàn xuất hiện trong cao trào này.
Tháng 3 năm 1935, Đại hội lần thứ nhất Đảng Cộng sản Đông Dương đã thông qua Nghị quyết về công tác vận động thanh niên. Sau khi mặt trận nhân dân Pháp được thành lập và giành được đa số phiếu trong Quốc hội, chính phủ phái tả lên cầm quyền ở Pháp, Đảng ta đã chủ trương phát động phong trào đấu tranh công khai rộng khắp trong đó tập trung vào cuộc vận động thành lập các “Uỷ ban trù bị Đông Dương Đại hội” để tập hợp những bản “dân nguyện” gửi cho phái bộ điều tra Pháp. Đoàn Thanh niên Cộng sản được mang tên là Đoàn Thanh niên Dân chủ. Dưới ngọn cờ của Đảng, Đoàn Thanh niên Dân chủ tích cực phát triển tổ chức, ra sức thu phục các tầng lớp thanh niên bằng nhiều hình thức phong phú như đấu tranh trên báo chí như báo Bạn dân, Báo Thế giới, báo Mới, đấu tranh bằng thơ ca, văn học như bài thơ “Từ ấy” của nhà thơ Tố Hữu đã lôi cuốn thúc giục lớp lớp thanh niên đi theo cách mạng.
Đặc biệt gây ấn tượng mạnh mẽ là cuộc mít tinh biểu tình của nhân dân lao động và thanh niên khắp cả nước nhân ngày Quốc tế lao động mùng 1 tháng 5 năm 1938 tại Khu Đấu Xảo Hà Nội, nay là Cung Văn hoá hữu nghị Việt Xô có 25.000 người tham dự.
Khi chiến tranh thế giới thứ 2 bùng nổ, quân Nhật tràn vào Đông Dương, nhân dân ta chịu cảnh một cổ hai tròng, nhiều cuộc khởi nghĩa lớn nổ ra như khởi nghĩa Bắc Sơn, Nam Kỳ, binh biến Đô Lương mà lực lượng xung kích là đoàn viên, thanh niên với các tấm gương tiêu biểu như Nguyễn Thị Bảy, chỉ huy du kích Nam Kỳ, được gọi là Hoàng hậu đỏ. Giặc Pháp đã dùng nhục hình tra tấn dã man nhưng không khuất phục được chị. Chị nói thẳng vào mặt kẻ thù: “Chúng bay chỉ có thể lấy máu của người cộng sản chứ không thể lấy được một lời cung khai phản bội”. Nguyễn Thị Minh Khai, tham gia lãnh đạo Nam Kỳ khởi nghĩa. Hồng Quang, sinh viên Luật khoa, cán bộ đoàn thanh niên phản đế. Anh đã hy sinh trong nhà lao vì bị đánh đập tàn nhẫn đến mù cả hai mắt, nhưng vẫn giữ vững tinh thần bất khuất của một người cộng sản trẻ tuổi giác ngộ cách mạng. Các cuộc khởi nghĩa tuy không thành nhưng nó đã góp phần cổ vũ tuổi trẻ tiến lên dưới ngọn cờ của Đoàn, của Đảng.
Sau hơn 30 năm bôn ba lao động, học tập và hoạt động trong phong trào cộng sản quốc tế, tháng 2 năm 1941 lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc về nước. Ngay sau đó Người triệu tập Hội nghị Trung ương Đảng lần 8 tại lán Khuổi Nọi, Cao Bằng. Hội nghị quyết định thành lập mặt trận Việt Minh là mặt trận rộng rãi tập hợp những người Việt Nam yêu nước. Hội nghị xác định nhiệm vụ khẩn thiết lúc này là cứu quốc vì vậy các đoàn thể trong hội đều mang tên cứu quốc, đó là Đoàn Thanh niên Cứu quốc, Đội Thiếu niên Cứu quốc
Cũng trong thời điểm này, Đội Nhi đồng cứu quốc cũng ra đời ở Nà Mạ (Cao Bằng) với 5 đội viên đầu tiên. Nhiều đội viên đã được Bác Hồ kính yêu chăm sóc, giáo dục và một số đội viên đã giúp việc giao liên cho Bác Hồ, Trong đó có Kim Đồng là người đội viên thiếu niên đầu tiên đã nêu cao tinh thần hy sinh anh dũng khi làm nhiệm vụ.
Từ năm 1941 đến 1945 , Đoàn Thanh niên cứu quốc phát triển cơ sở trên khắp cả nước. Đoàn viên tích cực tham gia các lực lượng vũ trang như Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân, Cứu quốc quân, du kích Ba Tơ.
Tháng 8 năm 1945, 3 vạn đoàn viên, thanh niên trên mọi miền tổ quốc cùng toàn dân tộc đã vùng lên lật đổ ách thống trị của đế quốc, thực dân, làm nên cuộc Cách mạng Tháng 8 thành công trên cả nước.
Ngày mùng 2 tháng 9 năm 1945 tại Quảng trường Ba Đình, Hà Nôị, Chủ Tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ lâm thời trịnh trọng đọc Bản Tuyên ngôn độc lập khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, Nhà nước Dân chủ nhân dân đầu tiên ở Đông Nam Á.
“Đối với tôi, câu trả lời đã rõ ràng: Trở về nước, đi sâu vào quần chúng, thức tỉnh họ, tổ chức họ, đoàn kết họ, huấn luyện họ, đa họ ra đấu tranh giành tự do độc lập”
“Con đường của thanh niên chỉ là con đường cách mạng không thể có con đường nào khác”
Ai tin theo chủ nghĩa cộng sản, chương trình Đảng và Quốc tế Cộng sản, hăng hái tranh đấu và dám hy sinh phục tùng mệnh lệnh Đảng và đóng kinh phí, chịu phấn đấu trong một bộ phận Đảng thời được vào Đảng… Người dưới 21 tuổi phải vào Thanh niên Cộng sản Đoàn.
(Trích Điều lệ vắn tắt của Đảng Cộng sản Việt Nam do Nguyễn Ái Quốc soạn thảo và được thông qua tại Hội nghị thành lập Đảng, tháng 02/1930)
“…Cần kíp tổ chức ra Cộng sản Thanh niên Đoàn, Đảng cần kíp đánh tan cái thái độ hẵng hờ lãnh đạm với vấn đề đó. Lập tức các Đảng bộ địa phương phải mau mau tổ chức ra những ủy viên tổ chức ra Đoàn, đốc xuất cho chi bộ tổ chức; tổ chức cơ quan báo chương về việc vận động của Đoàn và phải chỉ đạo cho các chi bộ mới thành lập của Đoàn bắt đầu hoạt động trong quần chúng thanh niên được những khẩu hiệu của thanh niên mà hiệu triệu quần chúng”
“Nhi đồng cứu vong Đoàn là đoàn thể cứu quốc của trẻ em từ 10,11 tuổi trở lên 15,16 tuổi...”
5 đội viên đầu tiên (15/5/1941): Nông Văn Dền (bí danh là Kim Đồng) được bầu làm đội trưởng, Nông Văn Thàn (bí danh là Cao Sơn), Lý Văn Tịnh (bí danh là Thanh Minh), Lý Thị Nì (bí danh là Thủy Tiên) và Lý Thị Xậu (bí danh là Thanh Thủy).
