
Phần 3 · Hành trình lịch sử
1954 – 1975
Đoàn TNCS Hồ Chí Minh và phong trào thanh niên góp phần tích cực xây dựng, bảo vệ miền Bắc XHCN, đấu tranh giải phóng miền Nam
Lời thuyết minh
Sau 9 năm kháng chiến trường kỳ gian khổ, bộ đội ta tiến về giải phóng thủ đô trong niềm hân hoan chào đón của quần chúng nhân dân.
Miền Bắc được hoàn toàn giải phóng tiến hành hàn gắn vết thương chiến tranh, khôi phục kinh tế, phát triển văn hoá xã hội, miền Nam tiếp tục đấu tranh thực hiện nhiệm vụ cách mạng dân tộc dân chủ, tiến tới thống nhất nước nhà.
Đọc toàn bộ lời thuyết minh giai đoạn 1954 – 1975
Ngày 19 tháng 10 năm 1955, Ban Bí thư Trung ương Đảng ra Nghị quyết đổi tên Đoàn Thanh niên Cứu quốc Việt Nam thành Đoàn Thanh niên Lao động Việt Nam.
Từ ngày 25 tháng 10 đến ngày 4 tháng 11 năm 1956, Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ II tổ chức tại Nhà lớn Hà Nội với 479 đại biểu thay mặt cho gần nửa triệu đoàn viên. Đại hội được đón Bác Hồ tới thăm và nói chuyện với Đại hội. Bác khen: “Đảng và Chính phủ ta có thể tự hào đã tạo nên một thế hệ thanh niên dũng cảm như các cháu…”. Với đoàn viên, Bác dạy: “Phải giữ gìn đạo đức cách mạng, phải xung phong trong mọi công tác, phải cố gắng học tập chính trị văn hoá, nghiệp vụ, phải rèn luyện thân thể cho khoẻ mạnh…”. Đại hội bầu Ban Chấp hành gồm 31 uỷ viên chính thức, 9 uỷ viên dự khuyết. Ban Thường vụ Trung ương Đoàn gồm 9 đồng chí, đồng chí Nguyễn Lam được bầu làm Bí thư thứ nhất. Đại hội đề ra nhiệm vụ tổ chức giáo dục, động viên đoàn viên, thanh niên tích cực tham gia hàn gắn vết thương chiến tranh, khôi phục và phát triển kinh tế xã hội, văn hoá…
Trên cơ sở những nhiệm vụ đó, Đại hội Đoàn toàn quốc lần 2 năm 1956 phát động phong trào “Lao động kiến thiết tổ quốc và đấu tranh thống nhất nước nhà”.
- Thực hiện nghị quyết của Đại hội, trên mặt trận nông nghiệp, hàng triệu đoàn viên, thanh niên tham gia khai hoang, phục hoá, chống bão lụt, hạn hán để cứu lúa với khẩu hiệu “Vắt đất ra nước, thay trời làm mưa” và “Nghiêng đồng đổ nước ra sông” nhờ đó cứu được hàng vạn ha lúa bị úng ngập hoặc khô hạn.
- Trong công nghiệp, thanh niên là lực lượng đi đầu trong việc khôi phục hệ thống giao thông bị chiến tranh tàn phá , như khôi phục tuyến đường sắt Hà Nội – Mục Nam Quan. Hàng vạn thanh niên thủ đô và một số thành phố khác như Hải Phòng, Nam Định đã lên Tây Bắc làm đường, viết lên bản anh hùng ca mở đường Mộc Châu – Pa Háng. Rồi hàng vạn thanh niên công nhân tham gia khôi phục và xây dựng các nhà máy. Như nhà máy cơ khí Trần Hưng Đạo, chè Phú Thọ, diêm thống nhất, xi măng Hải Phòng, nhà máy phốt phát Lâm Thao…
Phong trào đấu tranh của học sinh, sinh viên miền Bắc ủng hộ nhân dân miền Nam được dâng cao và lan rộng ra khắp các tỉnh thành trên toàn miền Bắc.
Mảng 2
Ở miền Nam, từ năm 1954 đến năm 1959, với chiến dịch “Tố cộng diệt cộng” địch khủng bố ác liệt lực lượng cách mạng. Mặc dù vậy các tầng lớp nhân dân và tuổi trẻ miền Nam vẫn nêu cao tinh thần bất khuất, kiên cường đấu tranh. tiêu biểu như Trần Thị Lý, người con gái anh hùng của đất Quảng Nam mang trên mình gần 40 vết thương do quân thù tra tấn dã man đã chết đi sống lại nhiều lần, nhưng trước sau vẫn giữ lòng kiên trung với cách mạng.
Cuối năm 1959, dưới ánh sáng nghị quyết Trung ương lần thứ 15, phong trào Đồng Khởi nổ ra như nước vỡ bờ. Đồng Khởi đã mở ra một bước ngoặt mới cho phong trào cách mạng miền Nam. Từ đồng bằng sông Cửu Long đến rừng núi Tây Nguyên hàng chục vạn đồng bào già trẻ, gái trai đã tìm cách liên hệ với tổ chức Đảng, đứng lên vây đồn, chiếm bốt, trừ gian, phá ấp chiến lược … làm cho Mỹ ngụy vô cùng hoảng sợ.
Mảng 3
Sau vài năm hàn gắn vết thương chiến tranh, khôi phục kinh tế, Miền Bắc đã đạt được nhiều thành tựu lớn.
Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ 3, tháng 3 năm 1961 được diễn ra tại Hà Nội trong khí thế hân hoan như nhà thơ Tố Hữu đã nói: “chào 61 đỉnh cao muôn trượng”. Tham dự Đại hội có 677 đại biểu thay mặt cho hơn 1 triệu đoàn viên. Đại hội nêu lên nhiệm vụ của Đoàn và thanh niên Việt Nam là “Hướng vào việc thực hiện những nhiệm vụ cách mạng của Đảng nhằm xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, giải phóng miền Nam, thực hiện thống nhất nước nhà”. Đại hội vinh dự được đón Chủ tịch Hồ Chí Minh, Tổng Bí thư Lê Duẩn cùng nhiều đồng chí trong Bộ Chính trị đến dự. Tại Đại hội, Hồ Chủ Tịch chỉ rõ: “Đoàn Thanh niên cần phải làm đầu tàu, gương mẫu trong các phong trào thi đua yêu nước. Phải thực hiện khẩu hiệu: “Đâu Đảng cần thanh niên có, việc gì khó thanh niên làm”. Đại hội bầu Ban Chấp hành Trung ương gồm 71 đồng chí, đồng chí Nguyễn lam được bầu làm Bí thư thứ nhất, năm 1962 đồng chí Vũ Quang được bầu làm Bí thư thứ nhất thay đồng chí Nguyễn Lam nhận nhiệm vụ mới.
Đại hội đã phát động phong trào “Xung phong tình nguyện vượt mức kế hoạch 5 năm lần thứ nhất”. Đây là phong trào hoạt động kinh tế lớn đầu tiên của Đoàn và phong trào thanh niên.
Hưởng ứng phong trào, đoàn viên thanh niên khắp nơi trên Miền Bắc đã làm đơn tình nguyện tham gia.
- Trên mặt trận nông nghiệp, khí thế. lao động sôi nổi trong việc cải tạo đồng ruộng, xây dựng hệ thống kênh mương. tiêu biểu trong công tác thủy lợi là anh hùng Phạm Thị Vách, tỉnh Hưng Yên, sáng kiến đưa năng suất lúa tăng gấp 3,5 chỉ tiêu. Hợp tác xã Đại Phong, Quảng Bình với gần 100% đoàn viên, thanh niên tham gia đẩy mạnh sản xuất.
- Trên mặt trận công nghiệp và khoa học kỹ thuật, mỗi đoàn viên và các cơ sở đoàn đều đăng ký hoàn thành công viêc trước kế hoạch . Điển hình là phong trào sản xuất ở nhà máy cơ khí Duyên Hải, xi măng Hải Phòng…
- Trên các mặt trận khác, Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân phát động trong toàn quân phong trào thi đua “Ba nhất” (xây dựng tư tưởng tốt nhất, huấn luyện và sẵn sàng chiến đấu tốt nhất, xây dựng đơn vị mạnh nhất). 100% chi đoàn và đoàn viên, thanh niên trong các quân chủng, binh chủng sôi nổi đăng ký phấn đấu đạt danh hiệu “Chiến sĩ Ba nhất”.
Trong giáo dục: Trung ương Đoàn và Bộ giáo dục phát động phong trào thi đua trong nhà trường phấn đấu trở thành “Học sinh, sinh viên, lớp học tiên tiến” với 4 nội dung:
Học tập tốt
Lao động và hoạt động xã hội tốt
Bồi dưỡng tinh thần và đạo đức xã hội chủ nghĩa
Rèn luyện thân thể tốt.
Tiêu biểu là ở trường Bắc Lý, tỉnh Hà Nam, lá cờ đầu của ngành giáo dục.
Mảng 4
Ở miền Nam, phong trào Đồng Khởi đã mở ra một cục diện mới trong tiến trình lịch sử chống Mỹ cứu nước của dân tộc ta. Nhân dân và tuổi trẻ miền Nam đã lập chính quyền tự quản ở nhiều vùng nông thôn. trong khi đó phong trào đấu tranh của học sinh, sinh viên ở các thành phố lớn ngày càng diễn ra mạnh mẽ.
Sau một thời gian hoảng loạn, chính quyền Mỹ Diệm đã quay lại đối phó quyết liệt với phong trào cách mạng miền Nam. Rất nhiều các thanh niên yêu nước như Lê Hồng Tư, Lê Quang Vịnh, Lê Văn Thành, Huỳnh Văn Chín đã bị giặc bắt và tuyên án tử hình, nhưng các anh đã bình thản khi bị kết án để giữ vững khí phách của tuổi trẻ Việt Nam anh hùng. Sau này trước sự đấu tranh mạnh mẽ của nhân dân, chính quyền Mỹ Diệm không thể thực hiện được án tử hình đối với các anh.
Phong trào đấu tranh của thanh niên lao động, học sinh, sinh viên khắp cả nước càng dâng cao khi Mỹ Nguỵ giết hại người đoàn viên anh hùng Nguyễn Văn Trỗi. Với 9 phút cuối cùng Nguyễn Văn Trỗi đã làm nên lịch sử, vừa vạch mặt kẻ thù xâm lược vừa hô to 3 lần “Hồ Chí Minh muôn năm.”
Phong trào đấu tranh của thanh niên lao động, học sinh, sinh viên các đô thị miền Nam ngày càng cao.
Mảng 5
Thất bại trong chiến lược chiến tranh đặc biệt, đế quốc Mỹ càng điên cuồng mở rộng chiến tranh xâm lược miền Nam và tiến hành chiến tranh phá hoại đối với miền Bắc.
Ngày mùng 5 tháng 8 năm 1964, Đế quốc Mỹ bắt đầu đánh phá Miền Bắc bằng không quân và hải quân. Nhân dân Miền Bắc kiên cường đáp trả những đợt tấn công của địch
Sôi sục khí thế chống Mỹ, ngay đêm mùng 9 tháng 8 năm 1964, 26 nghìn đoàn viên thanh niên Thủ đô đã xuống đường hô vang các khẩu hiệu chống Mỹ và nêu cao tinh thần “Ba sẵn sàng” .
“Ba sẵn sàng” tức là :
sẵn sàng chiến đấu
sẵn sàng nhập ngũ
sẵn sàng đi bất cứ nơi nào tổ quốc cần.
Từ Hà Nội, phong trào “Ba sẵn sàng” lan rộng khắp các tỉnh Miền Bắc, chỉ trong vòng hơn một tháng đã có hơn 1,5 triệu đoàn viên, thanh niên viết đơn tham gia phong trào “Ba sẵn sàng” . Hàng trăm lá đơn được viết bằng máu. nhiều gia đình tất cả anh chị em đều tham gia với tinh thần “Nước có giặc phải đi đánh giặc, chiến trường giục giã thanh niên lên đường”.
Trong các năm 1964 và 1965 khắp mọi nơi dấy lên các phong trào tự giác luyện tập quân sự “Vai trăm cân, chân nghàn dặm” để được đi đánh Mỹ. Tiêu biểu như xã Hoà Xá huyện Ứng Hoà , tỉnh Hà Tây có khẩu hiệu “người lên đường cầm theo gậy Trường Sơn, ngưòi ở nhà đeo nhẫn thuỷ chung.”
Đến năm 1966 phong trào “Ba sẵn sàng” đã thu hút hơn 3 triệu đoàn viên tham gia.
- Thanh niên nông dân nêu cao quyết tâm “Tay cày tay súng”,
- Thanh niên công nhân nêu cao quyết tâm “Tay búa tay súng”. Các nhà máy đều có các đội tự vệ vũ trang sẵn sàng chiến đấu.
- Học sinh, sinh viên nêu cao quyết tâm “Tay bút tay súng” và khẩu hiệu “dạy tốt học tốt”, sẵn sàng nhập ngũ khi tổ quốc cần theo phong trào “Xẻ dọc trường sơn đi cứu nước mà lòng phơi phới dậy tương lai” tiêu biểu như anh hùng Lê Mã Lương, Trịnh Tố Tâm.
- Tuổi trẻ lực lượng vũ trang nêu cao quyết tâm với phong trào “Quyết thắng”. lời hô của anh hùng liệt sỹ Nguyễn Viết Xuân “nhằm thẳng quân thù bắn” thể hiện khí phách anh hùng, tinh thần bất khuất của quân và dân ta.
-Với khẩu hiệu “Đứt đường như đứt từng khúc ruột”, “Sống bám cầu bám đường, chết kiên cường dũng cảm” Thanh niên xung phong và bộ đội công binh đã xây dựng kho tàng, vận chuyển vũ khí, tạo nên 20.000 km đường dọc ngang nối liền Nam Bắc dưới mưa bom đạn của kẻ thù.
Các địa danh được coi là toạ độ lửa, túi bom như Truông Bồn, ngã ba Đồng Lộc, phà Xuân Sơn, Long Đại, Phong Nha … gắn liền với tên tuổi của những anh hùng, chiến sĩ như Nguyễn Thị Kim Huế, Lê Viết Lân, Đinh Thị Thu Hiệp, 10 cô gái ngã ba Đồng Lộc… đã đi vào cuốn sử thi xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước.
Những ngày cuối tháng 12 năm 1972, Mỹ cho pháo đài bay B52 rải thảm xuống thủ đô Hà Nội. Cả Hà Nội hiên ngang làm nên một “Điện Biên Phủ trên không”, trở thành Thủ đô của lương tri và phẩm giá của con người. Trong 12 ngày đêm đó, tuổi trẻ nhà máy điện Yên Phụ đã hy sinh thân mình để giữ cho Thủ đô sáng bừng ánh điện. Các chiến sĩ trong đội cảm tử quân như Đặng Đức Thọ, Vũ Xuân Hoà đã hy sinh anh dũng. Các anh xứng đáng với lời thề: “Tim có thể ngừng đập nhưng dòng điện không thể nào tắt”.
Tháng 6 năm 1973, Ban Chấp hành Trung ương Đoàn tổ chức Đại hội tổng kết phong trào “Ba sẵn sàng”. Đồng chí Trường Chinh, uỷ viên Bộ chính trị thay mặt cho Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã khẳng định “Phong trào Ba sẵn sàng thật sự là một phong trào cách mạng rộng lớn của quần chúng thanh niên, là chiến trường lập công của tuổi trẻ, là trường học bồi dưỡng một thế hệ anh hùng của dân tộc Việt Nam anh hùng”.
Tháng 8 năm 1965 tổng đội Thanh niên xung phong giải phóng miền Nam được thành lập. Với khẩu hiệu “đứt đường như đứt từng khúc ruột”, sống bám cầu bám đường, chết kiên cường dũng cảm”, vượt lên mọi khó khăn, hàng chục vạn lái xe cùng hàng chục vạn thanh niên xung phong và dân công hoả tuyến, bằng mọi phương tiện đã mang hàng ngàn tấn hàng hoá ra tiền tuyến.
Mảng 6
Tháng 3 năm 1965 Đại hôị Đoàn Thanh niên toàn miền Nam đã phát động phong trào “Năm xung phong” với nội dung :
- xung phong tiêu diệt thật nhiều sinh lực địch
- xung phong tòng quân và tham gia du kích chiến tranh
- xung phong đi dân công và thanh niên xung phong phục vụ tiền tuyến
- xung phong đấu tranh chính trị và chống bắt lính
- xung phong sản xuất nông nghiệp trong nông hội
Đến năm 1968 đã có hơn 2 triệu lượt đoàn viên thanh niên hăng hái tham gia phong trào ‘”năm xung phong”
Từ các mũi xung phong đó lại hình thành nên nhiều phong trào nhánh rất đa dạng phong phú
+ mũi tiêu diệt sinh lực địch có phong trào “Phấn đấu trở thành dũng sĩ diệt Mỹ”
+ mũi tòng quân và du kích chiến tranh có phong trào “Đánh du kích từ trong nhà ra ngoài ngõ”
+ mũi tham gia thanh niên xung phong có phong trào “Mỗi đoàn viên thanh niên là một thanh niên xung phong ”
+ mũi đấu tranh chính trị có phong trào “Xuống đường nói cho đồng bào tôi biết, hát cho đồng bào tôi nghe”
+ mũi sản xuất nông nghiệp có phong trào “Mỗi tấc đất, một cây mỳ”
Các phong trào “Ba sẵn sàng”, “Năm xung phong”, “Quyết thắng” đã thổi bùng lên chủ nghĩa anh hùng cách mạng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước với hàng trăm anh hùng như lời Bác Hồ biểu dương “các cháu là thế hệ anh hùng của dân tộc Việt Nam anh hùng”
Năm 1975 hàng triệu thanh niên, học sinh, sinh viên theo lời kêu gọi của Tổ quốc đã “xếp bút nghiên cầm súng lên đường” cùng hàng triệu chiến sĩ quân đội nhân dân Việt Nam đã xẻ dọc Trường Sơn làm nên đại thắng trong chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử ngày 30 tháng 4 năm 1975. Từ đây đất nước ta được hoàn toàn độc lập, non sông thu về một mối, chói ngời chân lý “không có gì quý hơn độc lập tự do”. Từ đây đất nước ta bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên độc lập, tự do và chủ nghĩa xã hội.
“Đảng và Chính phủ ta có thể tự hào đã đào tạo nên một thế hệ thanh niên dũng cảm như các cháu, và mong các cháu tiếp tục phấn đấu hăng hái cho công cuộc bảo vệ Tổ quốc, xây dựng nước nhà.”
Phong trào “Ba sẵn sàng” trong thanh niên miền Bắc
Ngày 09-08-1964, sau 4 ngày (kể từ ngày 5/8/1964) giặc Mỹ leo thang đánh phá miền Bắc, Thành đoàn Hà Nội đã phát động phong trào “Ba sẵn sàng”: Sẵn sàng chiến đấu và nhập ngũ; sẵn sàng vượt qua mọi khó khăn đẩy mạnh học tập, công tác và sản xuất; sẵn sàng đi bất cứ nơi đâu, làm bất cứ việc gì khi Tổ quốc cần, thu hút 26 vạn thanh niên thủ đô tham gia. Từ thực tế phong trào thanh niên thủ đô, tháng 02/1965, Trung ương Đoàn Thanh niên Lao động Việt Nam phát động phong trào “Ba sẵn sàng” trong thanh niên toàn miền Bắc, lôi cuốn đông đảo thanh niên tham gia. Đến cuối tháng 5/1965 đã có hơn 2.500.000 thanh niên ghi tên tình nguyện “Ba sẵn sàng”, từ đó phong trào nhanh chóng trở thành phong trào thi đua rộng lớn, sôi động của thanh niên toàn miền Bắc trong suốt những năm kháng chiến chống Mỹ, cứu nước hào hùng của dân tộc.
“Với một thế hệ thanh niên hăng hái và kiên cường, chúng ta nhất định thành công trong sự nghiệp bảo vệ miền Bắc, giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc”
“Phong trào "Năm xung phong” trong thanh niên miền Nam (1965-1975) Phong trào "Năm xung phong" với các nội dung: Xung phong tiêu diệt thật nhiều sinh lực địch; xung phong tòng quân và tham gia du kích; xung phong đi dân công và Thanh niên xung phong phục vụ tiền tuyến; xung phong đấu tranh chính trị và chống bắt lính; xung phong sản xuất nông nghiệp trong nông hội.”
