Đến nội dung chính
Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh

Phần 2 · Hành trình lịch sử

1945 – 1954

Tích cực bảo vệ, xây dựng chính quyền cách mạng, anh dũng chiến đấu chống thực dân Pháp xâm lược

45 hình ảnh, tư liệuTham quan ảo 360° →

Lời thuyết minh

Sau khi giành chính quyền chưa được một tháng, Đại hội Đoàn Thanh niên Cứu quốc thành Hoàng Diệu được tổ chức. Đây là đại hội quần chúng đầu tiên Bác đến dự, Bác căn dặn phải thực hiện tốt việc đoàn kết các tầng lớp Thanh niên để chống lại 3 thứ giặc là giặc đói, giặc dốt và giặc ngoại xâm, đưa đất nước thoát khỏi cảnh hiểm nghèo.

Sau khi giành được độc lập, chính quyền non trẻ và nhân dân ta phải đối mặt với tình thế vô cùng khó khăn, thù trong, giặc ngoài, kinh tế kiệt quệ. Có thể nói rằng vận mệnh dân tộc “ngàn cân treo sợi tóc”.

Đọc toàn bộ lời thuyết minh giai đoạn 1945 – 1954

Để xây dựng chính quyền thì dân phải no, dân phải có học vì vậy nhiệm vụ “chống giặc dốt” “chống giặc đói” được đặt lên hàng đâù. Thanh niên chính là lực lượng được Bác giao nhiệm vụ trọng đại này.

Và từ đó cả nước bùng lên phong trào dạy và học chữ quốc ngữ, đến hết năm 1946 đã có hơn 2,5 triệu người thoát nạn mù chữ.

Cùng việc đó, Đoàn Thanh niên Cứu quốc đã vận động hàng triệu đoàn viên thanh niên, học sinh, sinh viên lập nên hàng nghìn đội thanh niên xung phong “Tăng gia sản xuất”. Vận động quyên góp cứu đói, thực hiện nhà nhà có “Hũ gạo cứu đói”, “Ngày đồng tâm nhịn ăn” để chia sẻ cho đồng bào đang bị đói.

Với khẩu hiệu “Không một tấc đất bỏ hoang”, “Tấc đất, tấc vàng”, phong trào thi đua sản xuất dấy lên ở khắp các vùng nông thôn, đồng bằng, trung du miền núi và ở các thành phố, thị trấn. Hàng nghìn đoàn viên, thanh niên tổ chức thành những đội sản xuất đi khai hoang, phục hoá ruộng đất, bảo vệ đê điều, trồng cây lương thực ngắn ngày. Những hoạt động tích cực của đoàn viên, thanh niên đã góp phần nhanh chóng khôi phục sản xuất nông nghiệp, đẩy lùi nạn đói.

Hướng về miền Nam thân yêu, phong trào “thanh niên Nam tiến” được phát động rộng rãi. Đoàn viên, thanh niên khắp các địa phương rầm rộ xuống đường tuần hành với biểu ngữ lên án thực dân Pháp và xin Chính phủ cho phép thành lập các đơn vị “Nam tiến” để cùng đồng bào và thanh niên miền Nam diệt giặc cứu nước.

Ngày 19 tháng 12 năm 1946 trước tình thế không thể lùi bước, Hồ Chủ Tịch đã đọc lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến. Tiêu biểu cho những ngày đầu kháng chiến là tuổi trẻ Sài Gòn - Chợ Lớn đã thành lập các đội Thanh niên xung phong cảm tử, thanh niên tự vệ kiên quyết đánh trả kẻ thù. Tại thủ đô Hà Nội suốt 60 ngày đêm, nhiều chiến sĩ đã ôm bom ba càng chặn xe tăng giặc ngay trên đường phố với tinh thần “Cảm tử để tổ quốc quyết sinh”.

Mảng 2

Sau gần 20 năm hoạt động dưới sự lãnh đạo của Đảng, Từ ngày mùng 7 đến ngày 14 tháng 2 năm 1950, Đại hội đại biểu Đoàn Thanh niên cứu quốc Việt Nam lần thứ nhất được tổ chức tại căn cứ địa Việt Bắc, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên với hơn 400 đại biểu từ khắp mọi miền đất nước tham dự. Đại hội nêu cao quyết tâm “Tất cả cho tiền tuyến, Tất cả để chiến thắng”. Đồng chí Nguyễn Lam, Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đoàn lâm thời trình bày trước Đại hội bản báo cáo chính trị nhan đề “Chiến đấu và xây dựng tương lai”. Tổng Bí thư Trường Chinh , đồng chí Hoàng Quốc Việt , thay mặt Thường vụ Trung ương Đảng trực tiếp chỉ đạo Đại hội.

Đại hội phát động các phong trào:

- Đẩy mạnh chiến tranh du kích, tích cực tham gia tòng quân giết giặc lập công.

- Thi đua tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm.

- Phát triển phong trào đấu tranh chính trị, chống bắt thanh niên đi lính trong vùng địch tạm chiếm.

- Xây dựng tổ chức Đoàn vững mạnh, mở rộng mặt trận đoàn kết, tập hợp thanh niên.

Đại hội bầu Ban Chấp hành Trung ương Đoàn khóa 1 do đồng chí Nguyễn Lam làm Bí thư.

Phát huy thành công của Đại hội, hàng vạn nam nữ thanh niên hăng hái xung phong tham gia các phong trào “tòng quân giết giặc lập công”,”tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm”,”mở rộng chiến tranh du kích và đấu tranh chống khủng bố trong các đô thị” tiêu biểu là cuộc biểu tình của học sinh, thanh niên Thành phố Sài Gòn đòi địch trả tự do cho những học sinh bị bắt. Anh Trần Văn Ơn, một học sinh anh dũng đã hy sinh trước họng súng kẻ thù. Năm 2000 Anh được nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân.

Sau Đại hội Đoàn, Đại hội liên đoàn thanh niên Việt Nam lần thứ nhất được tổ chức. Đại hội vô cùng phấn khởi và vinh dự được Hồ Chủ tịch đến thăm và ân cần căn dặn toàn thể thanh niên phải đoàn kết học tập, rèn luyện để góp phần đưa kháng chiến đến thắng lợi.

Tháng 7 năm 1950, Trung ương Đoàn thành lập Đội Thanh niên xung phong công tác đầu tiên gồm 225 đội viên do đồng chí Vương Bích Vượng, Uỷ viên Ban Chấp hành Trung ương Đoàn làm đội trưởng. Ngay sau khi thành lập, toàn đội đã khẩn trương lên đường phục vụ chiến dịch Biên giới, chiến dịch lớn đầu tiên của quân ta. Đêm 16 tháng 9 năm 1950 ta đánh chiếm cứ điểm Đông Khê mở màn chiến dịch. Chiến sĩ trẻ La Văn Cầu bị thương nặng ở cánh tay, anh đã dũng cảm nhờ đồng đội chặt đứt cánh tay để khỏi bị vướng và dùng cánh tay còn lại ôm bộc phá tiếp tục xông lên đánh lô cốt của địch. La Văn Cầu được tôn vinh là lá cờ đầu trong phong trào thi đua giết giặc lập công do Đoàn phát động.

Đội Thanh niên xung phong công tác đầu tiên của Trung ương Đoàn đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ phục vụ chiến dịch như làm đường, sửa cầu, vận chuyển vũ khí, lương thực, tải thương, thu dọn chiến trường, làm kho tàng… Thành tích xuất sắc của Thanh niên xung phong đã được Đại tướng Tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp tuyên dương trong Lễ mừng chiến thắng tại thị xã Cao Bằng.

Lực lượng thanh niên xung phong được Bác Hồ hết sức quan tâm, tháng 3 năm 1951 Bác đã đến thăm đơn vị thanh niên xung phong 312 đang sửa cầu Nà Cù ở tỉnh Bắc Cạn. Người đã tặng thanh niên xung phong 4 câu thơ:

“Không có việc gì khó

Chỉ sợ lòng không bền

Đào núi và lấp biển

Quyết chí cũng làm nên”

Từ đó bốn câu thơ của Bác trở thành phương châm hành động của toàn thể đội viên thanh niên xung phong, đoàn viên, hội viên và thanh niên Việt Nam.

Từ khi ra đời lực lượng thanh niên xung phong trưởng thành nhanh chóng qua các chiến dịch lớn như chiến dịch Biên Giới, chiến dịch đường 18, chiến dịch trung du, Hà Nam Ninh để đến chiến dịch Điện Biên Phủ lực lượng thanh niên xung phong đã lên tới 9000 đội viên.

Công tác chuẩn bị cho chiến dịch lịch sử rất khẩn trương, dân công hoả tuyến, thanh niên xung phong tích cực vận chuyển vũ khí, đạn dược, phá đá mở đường, bộ đội kéo pháo vào trận địa.

Tháng 9 năm 1953, Bộ Chính trị Trung ương Đảng họp bàn về chủ trương quân sự. Đến tháng 12 năm 1953 những công việc chuẩn bị cho chiến dịch Điện Biên Phủ được xúc tiến khẩn trương. Hàng đoàn thanh niên xung phong tiến lên tây Bắc làm cầu, chốt giữ ở ngã ba Cò Nòi để đảm bảo giao thông.

Tất cả những cống hiến hy sinh của thế hệ trẻ và toàn dân tộc đã hoà thành bản anh hùng ca, làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ chấn động địa cầu.

Để dẫn tới thắng lợi của chiến dịch lịch sử này, trong những năm kháng chiến trường kỳ, tuổi trẻ cả nước đã cống hiến rất nhiều các anh hùng như: Bế Văn Đàn lấy vai làm giá súng, Tô Vĩnh Diện lấy thân chèn pháo, Phan Đình Giót lấy thân mình lấp lỗ châu mai, rồi La Văn Cầu, Cù Chính Lan, Võ Thị Sáu … họ thật xứng đáng đại diện cho một lớp trẻ “Quyết tử cho tổ quốc quyết sinh”

Bút tích Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh ngày 19/12/1946.
Nhân dân cả nước hướng ứng phong trào “Hũ gạo cứu đói” năm 1945
Tuổi trẻ thủ đô diễu hành trên đường phố với khẩu hiệu được viết bằng máu “Thanh niên yêu cầu Chính phủ cho vào Nam Bộ diệt xâm lăng”.
Thanh niên Bình Định hăng hái tham gia phong trào Nam tiến tại ga Quy Nhơn.
Thanh niên miền Bắc hăng hái tham gia phong trào Nam tiến
“…Các em là đội cảm tử. Các em cảm tử để cho Tổ quốc quyết sinh. Các em là đại biểu cái tinh thần tự tôn tự lập của dân tộc ta mấy nghìn năm để lại, cái tinh thần quật cường đó đã kinh qua Hai Bà Trưng, Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung, Phan Đình Phùng, Hoàng Hoa Thám, truyền lại cho các em. Nay các em gan góc tiếp tục cái tinh thần bất diệt đó, để truyền lại cho nòi giống Việt Nam muôn đời về sau.”
— (Trích “Thư Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi các chiến sĩ cảm tử quân Thủ đô” ngày 27/01/1947.)
Thanh niên cảm tử quân ôm bom ba càng diệt xe tăng địch, sẵn sàng “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh” trong 60 ngày đêm bảo vệ Hà Nội mùa Đông năm 1946.
Chủ tịch Hồ Chí Minh thăm Đội Thiếu sinh quân ở Việt Bắc năm 1947.
Các chiến sỹ vệ quốc quân và nhân dân Thủ đô chiến đấu giữ từng căn nhà góc phố trong những ngày đầu toàn quốc kháng chiến 1946.
Đồng chí Nguyễn Lam - Bí thư Trung ương Đoàn trình bày báo cáo “Chiến đấu và xây dựng tương lai” tại Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ I sáng ngày 07/02/1950 tại xã Cao Vân, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên.
Các đại biểu dự đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ I, tháng 2 năm 1950 tại Đại Từ, Thái Nguyên.
Các đại biểu dự Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ I chăm chú nghe báo cáo do đồng chí Nguyễn Lam trình bày.
Đại hội đại biểu đoàn toàn quốc lần I diễn ra tại Thái Nguyên, từ ngày 7 đến ngày 14/2/1950 với sự tham dự của 400 đại biểu từ Lạng Sơn đến mũi Cà Mau. Đây là Đại hội thể hiện ý chí "Tất cả vì tiền tuyến, tất cả để chiến thắng giặc Pháp xâm lược". Đến dự và chỉ đạo Đại hội có đồng chí Hoàng Quốc Việt - Uỷ viên Thường vụ Trung ương Đảng. Tại Đại hội đồng chí Nguyễn Lam được bầu làm Bí thư Thứ nhất BCH Trung ương Đoàn. Ban thường vụ gồm có 5 đồng chí: Đ/c Nguyễn Lam; Đ/c Cao Ngọc Thọ; Đ/c Vũ Đại; Đ/c Lê Xuân Hồng và Đ/c Hoàng Bửu Đôn
Đại hội Liên đoàn Thanh niên Việt Nam tại Đại Từ, Thái nguyên.
Anh hùng La Văn Cầu ( người dân tộc Tày, tỉnh Cao Bằng). Trong chiến dịch Biên giới năm 1950 Anh đã nhờ đồng đội chặt đứt cánh tay bị thương để khỏi vướng và dùng tay trái ôm bộc phá đánh đồn địch. La Văn Cầu được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân năm 1952.
Anh hùng LLVTND Nguyễn Thị Chiên
Anh hùng LLVTND Chu Văn Mùi.
Đám tang Anh hùng liệt sỹ Trần Văn Ơn (ảnh nhỏ), (1931-09/01/1950), quê xã Phước Thạnh, huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre, là một học sinh trường Pétrus Ký đã bị chính quyền Pháp nổ súng bắn chết trong phong trào biểu tình của học sinh, sinh viên Sài Gòn đầu năm 1950. Anh được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân năm 2000.
Năm 1950, các chiến sĩ vừa hành quân vừa học văn hóa (người đi sau đọc chữ trên balô người đi trước) hưởng ứng phong trào “Diệt giặc dốt” do Chủ tịch Hồ Chí Minh phát động.
Đoàn viên, thanh niên, học sinh lao động lập thành tích chào mừng Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ II, tháng 10/1956.
Anh hùng liệt sỹ Võ Thị Sáu, tên thật Nguyễn Thị Sáu (1933 - 1952) sinh ra tại xã Phước Thọ, huyện Đất Đỏ, tỉnh Bà Rịa, nay thuộc nay thuộc xã Phước Long Thọ, huyện Đất Đỏ, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu. Chị tham gia Đội Công an xung phong Đất Đỏ làm liên lạc, tiếp tế. Năm 1950 chị bị bắt và bị tòa án binh Pháp kết án tử hình vào tháng 4/1951 vì đã ném lựu đạn tại chợ Đất Đỏ, giết chết cai tổng Tòng và gây thương tích cho 20 tên lính Pháp. Chị bị thực dân Pháp xử bắn tại Côn Đảo vào 7 giờ sáng ngày 23/01/1952. Ngày 02/3/1993, Chủ tịch Nước Quyết định số 149 truy tặng Võ Thị Sáu danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Đồng bào các giới và thiếu nhi cổ vũ thanh niên tòng quân trong phong trào “Thi đua tòng quân giết giặc lập công” do Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ I phát động.
Dù chiến tranh ác liệt, bộ đội ta vẫn lạc quan, tranh thủ đọc thư nhà ngay dưới giao thông hào.
Một trung đội của Đại đội TNXP Trần Phú đang trao đổi ý kiến làm mố cầu, phục vụ giao thông trong chiến dịch.
Thanh niên miền Nam trước giờ tuyên thệ tòng quân theo phong trào “giết giặc lập công”, năm 1950.
Du kích Hưng Yên đặt chông diệt địch trong phong trào chiến tranh du kích.
Mẫu phác thảo Huy hiệu Đoàn do họa sĩ Huỳnh Văn Thuận vẽ năm 1951 tại Việt Bắc đã được Bác Hồ chọn chính thức là chiếc Huy hiệu của Đoàn Thanh niên.
“Huy hiệu của thanh niên ta là "Tay cầm cờ đỏ sao vàng tiến lên". Ý nghĩa của nó là: Thanh niên phải xung phong làm gương mẫu trong công tác, trong học hỏi, trong tiến bộ, trong đạo đức cách mạng. Thanh niên phải thành một lực lượng to lớn và vững chắc trong công cuộc kháng chiến và kiến quốc. Đồng thời phải vui vẻ và hoạt bát. Bác mong rằng mỗi một cháu và toàn thể các cháu nam nữ thanh niên cố gắng làm tròn nhiệm vụ, để cho xứng đáng với cái huy hiệu tươi đẹp và vẻ vang ấy.”
— (Trích “Thư gửi thanh niên” của Chủ tịch Hồ Chí Minh năm 1954)
Phân đội 312, Đội TNXP công tác Trung ương đang vận chuyển gỗ sửa cầu Nà Cù, huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn năm 1951. Đây là đơn vị TNXP được Bác Hồ đến thăm và tặng 4 câu thơ:: “Không có việc gì khó Chỉ sợ lòng không bền. Đào núi và lấp biển Quyết chí ắt làm nên.”
Thanh, thiếu nhi Hà Nội tích cực tham gia cổ động trong đợt tổng tuyển cử đầu tiên của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, năm 1946.
Đồng chí Hoàng Quốc Việt - Chủ tịch mặt trận Việt Minh - Liên Việt chụp ảnh lưu niệm cùng các cháu thiếu nhi tại Đại hội Đoàn Thanh niên cứu quốc lần thứ I.
Đội Thiếu niên Du kích thành Huế được thành lập vào năm 1948 gồm phần lớn là học sinh trường Quốc học Huế và thiếu niên các khu phố nội thành đã lập thành tích xuất sắc trong chiến đấu. Ngày 2/9/1950, Đội Thiếu niên Du kích Thành Huế đã được Bộ Tổng tư lệnh Quân đội Nhân dân Việt Nam tặng Huân chương Quân công Hạng Ba.
Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp các cháu học sinh trường Trưng Vương (Hà Nội) đến chúc thọ Người, ngày 19/5/1956.
Dưới bom đạn của giặc Mỹ, học sinh vẫn đội mũ rơm đến trường học.
Dưới bom đạn của kẻ thù, đội viên thiếu niên vẫn tranh thủ học dưới chiến hào.
Bác Hồ thăm hỏi các cháu thiếu nhi đến biểu diễn văn nghệ chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng (tháng 12 năm 1951) tại tỉnh Tuyên Quang
Lớp Đội viên thiếu niên Tháng 8 đầu tiên được Trung ương Đoàn Thanh niên Cứu quốc trao khăn quàng đỏ và triển khai nghi thức Đội tại trường Hùng Vương, tỉnh Phú Thọ, năm 1952
“Đội Thiếu niên Du kích Đình Bảng” được thành lập năm 1949 tại Từ Sơn, Bắc Ninh.
Đ/c Phạm Thắng (ngoài cùng bên trái), đ/c Nguyễn Thị Cúc (giữa), đ/c Phan Thị Bích Hạnh (ngoài cùng bên phải) là các đội viên trong đội thiếu niên tình báo Bát Sắt (Hà Nội), đã lập được nhiều chiến công trong kháng chiến chống Pháp.
Bác Hồ cùng các đồng chí trong Bộ Chính trị họp bàn quyết định mở Chiến dịch Đông Xuân 1953 - 1954 tại ATK Bản Tỉn Keo, xã Phú Đình, huyện Định Hóa, Bắc Thái, tháng 12 năm 1953. Những người trong ảnh từ trái sang phải là: Đ/c Nguyễn Chí Thanh, Chủ nhiệm Tổng cục Chính Trị; Đ/c Phạm Văn Đồng, Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ Ngoại giao; Chủ tịch Hồ Chí Minh; Đ/c Trường Chinh, Tổng Bí Thư BCH Trung ương Đảng; Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Tổng Tư lệnh Quân đội nhân dân Việt Nam.
Anh hùng liệt sỹ Bế Văn Đàn (1931-1954) quê ở xã Quang Vinh (nay là xã Triệu Ẩu), huyện Phục Hoà, tỉnh Cao Bằng. Bế Văn Đàn lấy thân mình làm giá súng và hy sinh trong chiến dịch Đông - Xuân 1953-1954. Ngày 31/8/1955, Bế Văn Đàn được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân và Huân chương quân công hạng Nhì.
Anh hùng liệt sỹ Phan Đình Giót (1922 - 13/3/1954), sinh ở làng Tam Quang, huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh, là Tiểu đội phó bộ binh Đại đội 58, Tiểu đoàn 428, Trung đoàn 141, Đại đoàn 312, đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam. Anh hy sinh trong trận đánh mở màn chiến dịch Điện Biên Phủ. Ngày 03/8/1955, Phan Đình Giót được truy tặng Danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân và Huân chương Quân công hạng Nhì.
Thanh niên xung phong vận chuyển lương thực phục vụ chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954.
Bộ đội kéo pháo vào trận địa trong Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954.
Ngày 07/5/1954, quân ta toàn thắng, bộ đội ta cắm lá cờ “Quyết chiến quyết thắng” trên nóc hầm Tướng Đờ Cátxtơri, kết thúc vẻ vang cuộc kháng chiến chống Pháp của nhân dân Việt Nam.
Chủ tịch Hồ Chí Minh gắn Huy hiệu Điện Biên Phủ cho các chiến sĩ trẻ lập thành tích xuất sắc trong chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954. Đứng giữa là chiến sĩ Hoàng Đăng Vinh thuộc C360, B209, Sư đoàn 312 đã cùng đồng đội bắt sống Tướng Đờ Catxtơri vào chiều 07/5/1954.
Hiệp định Giơnevơ (Thụy Sỹ) được ký ngày 20/7/1954 về đình chỉ chiến tranh, khôi phục hòa bình ở Đông Dương, bãi bỏ quyền cai trị của người Pháp, công nhận nền độc lập của ba quốc gia Việt Nam, Lào và Campuchia, chính thức chấm dứt chế độ thực dân Pháp tại Đông Dương.