
Phần 2 · Hành trình lịch sử
1945 – 1954
Tích cực bảo vệ, xây dựng chính quyền cách mạng, anh dũng chiến đấu chống thực dân Pháp xâm lược
Lời thuyết minh
Sau khi giành chính quyền chưa được một tháng, Đại hội Đoàn Thanh niên Cứu quốc thành Hoàng Diệu được tổ chức. Đây là đại hội quần chúng đầu tiên Bác đến dự, Bác căn dặn phải thực hiện tốt việc đoàn kết các tầng lớp Thanh niên để chống lại 3 thứ giặc là giặc đói, giặc dốt và giặc ngoại xâm, đưa đất nước thoát khỏi cảnh hiểm nghèo.
Sau khi giành được độc lập, chính quyền non trẻ và nhân dân ta phải đối mặt với tình thế vô cùng khó khăn, thù trong, giặc ngoài, kinh tế kiệt quệ. Có thể nói rằng vận mệnh dân tộc “ngàn cân treo sợi tóc”.
Đọc toàn bộ lời thuyết minh giai đoạn 1945 – 1954
Để xây dựng chính quyền thì dân phải no, dân phải có học vì vậy nhiệm vụ “chống giặc dốt” “chống giặc đói” được đặt lên hàng đâù. Thanh niên chính là lực lượng được Bác giao nhiệm vụ trọng đại này.
Và từ đó cả nước bùng lên phong trào dạy và học chữ quốc ngữ, đến hết năm 1946 đã có hơn 2,5 triệu người thoát nạn mù chữ.
Cùng việc đó, Đoàn Thanh niên Cứu quốc đã vận động hàng triệu đoàn viên thanh niên, học sinh, sinh viên lập nên hàng nghìn đội thanh niên xung phong “Tăng gia sản xuất”. Vận động quyên góp cứu đói, thực hiện nhà nhà có “Hũ gạo cứu đói”, “Ngày đồng tâm nhịn ăn” để chia sẻ cho đồng bào đang bị đói.
Với khẩu hiệu “Không một tấc đất bỏ hoang”, “Tấc đất, tấc vàng”, phong trào thi đua sản xuất dấy lên ở khắp các vùng nông thôn, đồng bằng, trung du miền núi và ở các thành phố, thị trấn. Hàng nghìn đoàn viên, thanh niên tổ chức thành những đội sản xuất đi khai hoang, phục hoá ruộng đất, bảo vệ đê điều, trồng cây lương thực ngắn ngày. Những hoạt động tích cực của đoàn viên, thanh niên đã góp phần nhanh chóng khôi phục sản xuất nông nghiệp, đẩy lùi nạn đói.
Hướng về miền Nam thân yêu, phong trào “thanh niên Nam tiến” được phát động rộng rãi. Đoàn viên, thanh niên khắp các địa phương rầm rộ xuống đường tuần hành với biểu ngữ lên án thực dân Pháp và xin Chính phủ cho phép thành lập các đơn vị “Nam tiến” để cùng đồng bào và thanh niên miền Nam diệt giặc cứu nước.
Ngày 19 tháng 12 năm 1946 trước tình thế không thể lùi bước, Hồ Chủ Tịch đã đọc lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến. Tiêu biểu cho những ngày đầu kháng chiến là tuổi trẻ Sài Gòn - Chợ Lớn đã thành lập các đội Thanh niên xung phong cảm tử, thanh niên tự vệ kiên quyết đánh trả kẻ thù. Tại thủ đô Hà Nội suốt 60 ngày đêm, nhiều chiến sĩ đã ôm bom ba càng chặn xe tăng giặc ngay trên đường phố với tinh thần “Cảm tử để tổ quốc quyết sinh”.
Mảng 2
Sau gần 20 năm hoạt động dưới sự lãnh đạo của Đảng, Từ ngày mùng 7 đến ngày 14 tháng 2 năm 1950, Đại hội đại biểu Đoàn Thanh niên cứu quốc Việt Nam lần thứ nhất được tổ chức tại căn cứ địa Việt Bắc, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên với hơn 400 đại biểu từ khắp mọi miền đất nước tham dự. Đại hội nêu cao quyết tâm “Tất cả cho tiền tuyến, Tất cả để chiến thắng”. Đồng chí Nguyễn Lam, Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đoàn lâm thời trình bày trước Đại hội bản báo cáo chính trị nhan đề “Chiến đấu và xây dựng tương lai”. Tổng Bí thư Trường Chinh , đồng chí Hoàng Quốc Việt , thay mặt Thường vụ Trung ương Đảng trực tiếp chỉ đạo Đại hội.
Đại hội phát động các phong trào:
- Đẩy mạnh chiến tranh du kích, tích cực tham gia tòng quân giết giặc lập công.
- Thi đua tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm.
- Phát triển phong trào đấu tranh chính trị, chống bắt thanh niên đi lính trong vùng địch tạm chiếm.
- Xây dựng tổ chức Đoàn vững mạnh, mở rộng mặt trận đoàn kết, tập hợp thanh niên.
Đại hội bầu Ban Chấp hành Trung ương Đoàn khóa 1 do đồng chí Nguyễn Lam làm Bí thư.
Phát huy thành công của Đại hội, hàng vạn nam nữ thanh niên hăng hái xung phong tham gia các phong trào “tòng quân giết giặc lập công”,”tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm”,”mở rộng chiến tranh du kích và đấu tranh chống khủng bố trong các đô thị” tiêu biểu là cuộc biểu tình của học sinh, thanh niên Thành phố Sài Gòn đòi địch trả tự do cho những học sinh bị bắt. Anh Trần Văn Ơn, một học sinh anh dũng đã hy sinh trước họng súng kẻ thù. Năm 2000 Anh được nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân.
Sau Đại hội Đoàn, Đại hội liên đoàn thanh niên Việt Nam lần thứ nhất được tổ chức. Đại hội vô cùng phấn khởi và vinh dự được Hồ Chủ tịch đến thăm và ân cần căn dặn toàn thể thanh niên phải đoàn kết học tập, rèn luyện để góp phần đưa kháng chiến đến thắng lợi.
Tháng 7 năm 1950, Trung ương Đoàn thành lập Đội Thanh niên xung phong công tác đầu tiên gồm 225 đội viên do đồng chí Vương Bích Vượng, Uỷ viên Ban Chấp hành Trung ương Đoàn làm đội trưởng. Ngay sau khi thành lập, toàn đội đã khẩn trương lên đường phục vụ chiến dịch Biên giới, chiến dịch lớn đầu tiên của quân ta. Đêm 16 tháng 9 năm 1950 ta đánh chiếm cứ điểm Đông Khê mở màn chiến dịch. Chiến sĩ trẻ La Văn Cầu bị thương nặng ở cánh tay, anh đã dũng cảm nhờ đồng đội chặt đứt cánh tay để khỏi bị vướng và dùng cánh tay còn lại ôm bộc phá tiếp tục xông lên đánh lô cốt của địch. La Văn Cầu được tôn vinh là lá cờ đầu trong phong trào thi đua giết giặc lập công do Đoàn phát động.
Đội Thanh niên xung phong công tác đầu tiên của Trung ương Đoàn đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ phục vụ chiến dịch như làm đường, sửa cầu, vận chuyển vũ khí, lương thực, tải thương, thu dọn chiến trường, làm kho tàng… Thành tích xuất sắc của Thanh niên xung phong đã được Đại tướng Tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp tuyên dương trong Lễ mừng chiến thắng tại thị xã Cao Bằng.
Lực lượng thanh niên xung phong được Bác Hồ hết sức quan tâm, tháng 3 năm 1951 Bác đã đến thăm đơn vị thanh niên xung phong 312 đang sửa cầu Nà Cù ở tỉnh Bắc Cạn. Người đã tặng thanh niên xung phong 4 câu thơ:
“Không có việc gì khó
Chỉ sợ lòng không bền
Đào núi và lấp biển
Quyết chí cũng làm nên”
Từ đó bốn câu thơ của Bác trở thành phương châm hành động của toàn thể đội viên thanh niên xung phong, đoàn viên, hội viên và thanh niên Việt Nam.
Từ khi ra đời lực lượng thanh niên xung phong trưởng thành nhanh chóng qua các chiến dịch lớn như chiến dịch Biên Giới, chiến dịch đường 18, chiến dịch trung du, Hà Nam Ninh để đến chiến dịch Điện Biên Phủ lực lượng thanh niên xung phong đã lên tới 9000 đội viên.
Công tác chuẩn bị cho chiến dịch lịch sử rất khẩn trương, dân công hoả tuyến, thanh niên xung phong tích cực vận chuyển vũ khí, đạn dược, phá đá mở đường, bộ đội kéo pháo vào trận địa.
Tháng 9 năm 1953, Bộ Chính trị Trung ương Đảng họp bàn về chủ trương quân sự. Đến tháng 12 năm 1953 những công việc chuẩn bị cho chiến dịch Điện Biên Phủ được xúc tiến khẩn trương. Hàng đoàn thanh niên xung phong tiến lên tây Bắc làm cầu, chốt giữ ở ngã ba Cò Nòi để đảm bảo giao thông.
Tất cả những cống hiến hy sinh của thế hệ trẻ và toàn dân tộc đã hoà thành bản anh hùng ca, làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ chấn động địa cầu.
Để dẫn tới thắng lợi của chiến dịch lịch sử này, trong những năm kháng chiến trường kỳ, tuổi trẻ cả nước đã cống hiến rất nhiều các anh hùng như: Bế Văn Đàn lấy vai làm giá súng, Tô Vĩnh Diện lấy thân chèn pháo, Phan Đình Giót lấy thân mình lấp lỗ châu mai, rồi La Văn Cầu, Cù Chính Lan, Võ Thị Sáu … họ thật xứng đáng đại diện cho một lớp trẻ “Quyết tử cho tổ quốc quyết sinh”
“…Các em là đội cảm tử. Các em cảm tử để cho Tổ quốc quyết sinh. Các em là đại biểu cái tinh thần tự tôn tự lập của dân tộc ta mấy nghìn năm để lại, cái tinh thần quật cường đó đã kinh qua Hai Bà Trưng, Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung, Phan Đình Phùng, Hoàng Hoa Thám, truyền lại cho các em. Nay các em gan góc tiếp tục cái tinh thần bất diệt đó, để truyền lại cho nòi giống Việt Nam muôn đời về sau.”
“Huy hiệu của thanh niên ta là "Tay cầm cờ đỏ sao vàng tiến lên". Ý nghĩa của nó là: Thanh niên phải xung phong làm gương mẫu trong công tác, trong học hỏi, trong tiến bộ, trong đạo đức cách mạng. Thanh niên phải thành một lực lượng to lớn và vững chắc trong công cuộc kháng chiến và kiến quốc. Đồng thời phải vui vẻ và hoạt bát. Bác mong rằng mỗi một cháu và toàn thể các cháu nam nữ thanh niên cố gắng làm tròn nhiệm vụ, để cho xứng đáng với cái huy hiệu tươi đẹp và vẻ vang ấy.”
